دانشجوی دکتری مدیریت دولتی گرایش تصمیم گیری و خط مشی گذاری عمومی در انجام «اهمیت و ضرورت مسئله» در رساله یا پایان نامه باید چه نکاتی را رعایت کند؟

دانشجوی دکتری مدیریت دولتی گرایش تصمیم گیری و خط مشی گذاری عمومی در انجام «اهمیت و ضرورت مسئله» در رساله یا پایان نامه باید چه نکاتی را رعایت کند؟

خیلی از دانشجویان در رشته‌های مختلف مدیریت در مقطع دکتری، در دانشگاه‌های مختلف کشور مثل مدیریت بازرگانی، خط مشی گذاری عمومی، مدیریت دولتی، صنعتی، منابع انسانی و…، پیچیدگی‌های کار پروپوزال و پایان نامه را دقیقاً درک می‌کنند و دغدغه‌های خیلی زیادی دارند که بتوانند مطالب را تمام کنند و بخش‌های مختلف را انجام دهند، ائم از «بیان مسئله»، «اهمیت ضرورت تحقیق»، «هدف»، «فرضیه»، «روش تحقیق». ممکن است یک دانشجو برای پایان نامه مدیریت دولتی گرایش تصمیم گیری و خط مشی گذاری عمومی بخواهد از یک مؤسسه‌ای که در این زمینه کار مشاوره‌ای انجام می‌دهد کمک بگیرد و با گرفتن آموزش  و یا با همکاری یکدیگر، یا ترکیبی از هر دو، کار پایان نامه خود را انجام دهد. در هر صورت دانشجو باید یاد بگیرد که وقتی می‌خواهد «اهمیت و ضرورت مسئله» را بنویسد، چه در پروپوزال و چه در رساله، باید بداند که این قسمت به چه مباحثی می‌پردازد، مثلاً اهمیت کدام است، ضرورت کدام است، از بعد علمی و از بعد کاربردی نتایج آن تحقیق چه منافعی در سطح جامعه محلی یا در سطح کشور می‌تواند داشته باشد. همچنین در سطح علمی و تئوریک، چه کاربردهایی برای محققانی که دوست دارند در این زمینه تحقیق کنند، خواهد داشت. همه این موارد می‌تواند جزء «اهمیت و ضرورت تحقیق» باشد.

یکی از نظریه‌ها این است که در بخش «اهمیت و ضرورت مسئله» خیلی بحث رفرنس دهی مطرح نیست. این که بخواهیم مؤلفه‌ها را باز کنیم یا بخواهیم از جای دیگری رفرنس دهیم، بهتر است انجام نگیرد. در بخش «اهمیت و ضرورت مسئله» بهتر است مستقیم به این که: چه مشکلی حل می‌شود؟ نتایج آن چه اهمیتی دارد؟ یا این که اصلاً ضرورت چیست؟ دغدغه چه هست؟ و می‌خواهیم چه مشکلی را حل کنیم، پرداخته شود.

منظور از دغدغه، شکاف تحقیق نیست. جای مطرح کردن شکاف در رساله دکتری رشته مدیریت، در بخش «بیان مسئله» است. برای بیان «اهمیت و ضرورت تحقیق» مثلاً در خیلی از رشته‌ها مثل مدیریت رسانه یا مدیریت آموزشی یا مدیریت آموزش عالی، باید بگوید در بخش رسانه یا در مؤسسات آموزشی چه کاربردهایی می‌تواند داشته باشد و در کجاها می‌تواند استفاده شود.  در رشته‌هایی مثل بیمه، بانکداری، مهندسی مالی یا بین‌الملل بخش «اهمیت و ضرورت مسئله» تفاوت دارد. مثلاً در رشته بیمه باید «اهمیت و ضرورت تحقیق» در بیمه گفته شود و نباید به صورت کلی در بخش مدیریت مطرح شود. حتماً باید کاربردها در زمینه بیمه بررسی شود. در تمام رشته‌ها به این صورت است. اگر کسی «اهمیت و ضرورت مسئله» را برای انجام پروپوزال یا رساله دکتری مدیریت، مثلاً در مدیریت ورزشی می‌خواهد بنویسد، باید ببیند که  آن تحقیق یا نتایج آن تحقیق چه کاربردهایی می‌تواند در بخش مدیریت ورزشی داشته باشد. در تربیت بدنی یا مدیریت و برنامه ریزی تربیت بدنی، مدیریت راهبردی در سازمان‌ها و رویدادهای ورزشی، مدیریت اوقات فراغت و ورزش‌های تفریحی، مدیریت بازاریابی و رسانه‌ها در ورزش و… که همگی گرایش‌های مدیریت ورزشی هستند، در بخش «اهمیت و ضرورت تحقیق» باید به طور کلی  به اهمیت و کاربردهای آن در ورزش پرداخته شود و نتایج علمی آن در چه جاهایی کاربرد دارد. یعنی کاملاً شفاف سازی شود تا بفهمیم که در واقع انجام و نتیجه گیری برای آن پایان نامه دقیقاً در کجاها می‌تواند استفاده شود.

دانشجو برای نوشتن پایان نامه مدیریت دولتی گرایش تصمیم گیری و خط مشی گذاری عمومی در گام اول اهمیت ضرورت را  می‌تواند در پاراگراف اول با این جمله شروع کند که خودِ متغیرها یا خودِ عنوان را کمی بازتر کند (نه این که بخواهد متغیرها را تعریف یا تشریح کند) این که بحث چیست و چه کسانی نظریه مهم راجع به آن داده‌اند. چنان چه آماری در موضوع تحقیق وجود داشت، آن را هم می‌تواند جزء اهمیت و ضرورت ذکر کنیم. یعنی مثلاً بگوییم الان آمارها نشان می‌دهند که ….، این می‌تواند در بخش اهمیت خیلی مؤثر واقع شود. باید سعی کنیم آمارها به روز باشد و از آمارهای قدیمی در این بخش استفاده نکنیم. این روش خیلی کمک می‌کند که مطلب برجسته‌تر شود و در ادامه باید از کاربردها و استفاده از نتایج در سطح جامعه و بالاتر و کاربردهای عملی و دیگر چیزها و در مراحل آخر باید برویم به دنبال سازمانی که در آن مطالعه خودمان را انجام می‌دهیم و بگوییم در این سازمان هم می‌تواند گره از مشکلات باز کند و در این زمینه مفید باشد و مستقیماً به آن سازمان مربوطه بپردازد.

آیا دانشجوی دکتری مدیریت دولتی گرایش منابع انسانی می‌تواند خودش رساله‌اش را بنویسد و خودش انجام دهد؟

آیا دانشجوی دکتری مدیریت دولتی گرایش منابع انسانی می‌تواند خودش رساله‌اش را بنویسد و خودش انجام دهد؟

باید ببینیم هدف از نوشتن رساله چیست؟ یک «رساله» یا «تز» چه مشکلی را بیان می‌کند؟ چه کاری قرار است انجام شود؟ چقدر آن کار جدید است؟ آیا دانشجو از لحاظ روش‌های آماری یا بیان روش تحقیق در آن حدی آموزش دیده است که بتواند رساله‌اش را خودش بدون مشکل به پایان برساند یا خیر؟ مطرح کردن این سئوال که این رساله یا این پایان نامه دکتری مدیریت دولتی گرایش منابع انسانی با گرایش‌های مختلف مدیریت مثل مدیریت بازرگانی، مدیریت دولتی، مدیریت منابع انسانی و…، قرار است چه گره‌ای از جامعه باز کند، در «بیان مسئله» بسیار مهم است.

قبل از این که دانشجو بخواهد پایان نامه اصلی خود را در رشته مدیریت بنویسد، باید کار نوشتن پروپوزال را شروع کند. نوشتن پروپوزال می‌تواند با مشاوره مؤسسات مختلف انجام شود یا این که دانشجو خودش آن را انجام دهد.

انجام پروپوزال دکتری در رشته مدیریت

بهتر است این را بدانیم که اگر دانشجو در بعضی نقاط ضعیف بوده و شروع به تحقیق و پژوهش کرده است، یک سری از اصلی‌ترین مراحلی که برای نوشتن پروپوزال لازم است را، باید یاد بگیرد. یعنی باید بداند که چگونه مسئله را بیان کند (بیان مسئله را بنویسد). بیان مسئله به این شکل نیست که بخواهد از جاهای دیگر کپی کند. ابتدا باید پیشینه را مطالعه کند و در آن زمینه و عنوانی که دارد، مطالب مرتبط را مطالعه کند، ولی بیان مسئله فرمول‌های خاص خودش را دارد.  یعنی باید از توضیحات ابتدایی در مورد متغیرها و مؤلفه‌های تحقیق شروع کند، گپ مسئله یا شکاف تحقیق را بگوید، مشخص کند که در این مطالعاتی که دیده و بررسی کرده، ائم از داخلی و خارجی، بخصوص مطالعات داخلی، مطرح کند که محققان مختلف به این جنبه‌های تحقیق پرداخته‌اند. حالا دانشجو میگوید: «من می‌خواهم این جنبه را مطالعه کنم. چیزی که تا به حال مطالعه نشده و این قسمت را می‌خواهم حل کنم». بنابراین همین قضیه نوآوری تحقیق هم می‌شود. این که می‌گویند در رساله دکتری باید نوآوری تحقیق داشته باشیم، دقیقاً به همین موضوع اشاره می‌کنند. باید حتماً یک فرقی بین موضوع پژوهش و کاری که داریم انجام می‌دهیم، چه از نظر روش و چه از نظر اهداف و سئوالات با دیگر تحقیقات قبلی که تا به حال در آن موضوع انجام شده، حتماً باشد و در حقیقت یک نوآوری داشته باشد، در نتیجه از نتایج مطالعه ما نهادهای مختلف چه از نظر علمی و چه کاربردی می‌توانند استفاده کنند. پس در بیان مسئله حتماً باید شکاف تحقیق مشخص شود و دنبال کارهای تکراری نرویم. این که خیلی از کارها انجام شده و بعضاً دیده می‌شود که خیلی از دانشجویان دوباره به دنبال آن‌ها می‌روند و مجدد به همان جواب‌ها می‌رسند. باید به دنبال عنوان‌هایی برویم که تا به حال انجام نشده. می‌توانیم از پیشنهادات برای مطالعات آینده برای پایان نامه دکتری مدیریت دولتی گرایش منابع انسانی استفاده کنیم. آن‌هایی که در رشته‌های مدیریت دولتی مخصوصاً تصمیم‌گیری و خط مشی گذاری عمومی، یا رشته مدیریت دولتی، رفتارسازمانی، مدیریت تطبیقی و توسعه، بیمه، مدیریت مالی یا فناوری، کسب و کار هوشمند و… این‌ها می‌توانند خیلی از آن پیشنهادات برای مطالعات آینده استفاده و موضوعات خیلی خوبی را در آن‌ها پیدا کنند. چون وقتی یک رساله انجام می‌شود و به اتمام می‌رسد، محقق برای آیندگان و آن‌هایی که می‌خواهند در آن موضوع تحقیق کنند، پیشنهادات خیلی خوبی می‌دهد.

– انتخاب موضوع:

اولین قدم انتخاب موضوع است. یعنی وقتی موضوع انتخاب شد، شما باید یک پیشینه تحقیق از سایت‌های ایرانداک یا سیکا و یا حتی در گوگل جستجو نمایید تا مطمئن شوید آیا تا کنون تحقیقی در این زمینه انجام شده یا خیر؟

«موضوع» باید با دقت انتخاب شود. خیلی از دانشجویان می‌خواهند موضوعات سختی انتخاب کنند که اصلاً نبوده و تا به حال هیچ تحقیقی در مورد آن و حتی نزدیک به آن صورت نگرفته !

خیر! اصلاً لازم نیست که موضوع آن قدر جدید باشد که دانشجو را دچار مشکل کند، از طرفی موضوع نباید آن قدر تکراری باشد که تمام مؤلفه‌های آن یا حتی عین خودِ موضوع کار شده باشد و کاملاً تکراری باشد و دانشجو بخواهد فقط جامعه آماری آن را تغییر دهد یا برای شرکت دیگری انجام دهد. این کارها برای رساله دکتری بی فایده است و بخصوص چون در مقطع دکتری، دانشجو باید دو مقاله برای دفاع ارائه دهند و این مقاله‌ها عموماً علمی و پژوهشی خواهد بود و دارای درجات بالایی هستند، مورد قبول واقع نخواهد شد. بنابراین انتخاب موضوع در عین سادگی، در واقع می‌تواند یکی از مهمترین و سخت‌ترین مرحله از کار رساله مدیریت باشد.

موضوع در گرایش‌های مدیریت، خیلی شبیه به هم هستند. گرایش‌های مالی، مدیریت تولید و عملیات، مدیریت سیستم‌ها، تحقیق در عملیات، بانکداری، مالی بین‌الملل یا گرایش‌های مختلف کارآفرینی، دیده شده که خیلی می‌توانند شبیه به هم انتخاب شوند، از طرفی گرایش‌هایی مثل مدیریت رسانه، مدیریت آموزشی، مدیریت آموزش عالی، علوم ورزشی و… می‌توانند تحقیقات خیلی کاربردی انجام دهند.

در انتخاب موضوع رساله دکتری در پایان نامه دکتری مدیریت دولتی گرایش منابع انسانی باید خیلی دقت کرد و حتماً بیس نظری و پایه نظری در حیطه‌ای که انتخاب کرده‌ایم، موجود باشد. برای این منظور مشورت با استاد راهنما یا دانشجویانی که در مقاطع بالاتر هستند و قبلاً از رساله خود دفاع کرده‌اند و یک سال از دفاع رساله‌شان گذشته، می‌توانند راهنمایی‌های خوبی داشته باشند. همچنین یک سری از مؤسسات آموزشی که در کار رساله دکتری تبحر و تجربه دارند می‌توانند کمک‌های مشاوره‌ای خوبی به دانشجو داشته باشند.

پروسه انتخاب موضوع پایان نامه نباید خیلی حساسیت زا باشد و دانشجو در مورد آن دچار وسواس شود. وقتی دانشجو مطمئن شد که موضوع خوب است و دارای پیشینه هست و مهمتر از همه تکراری نیست، می‌تواند موضوع را به راحتی به پایان برساند و حتماً تحقیق خوبی خواهد شد.

 

چگونه یک بیان مسئله خوب برای انجام پایان نامه‌ دکتری مدیریت بازرگانی گرایش بازاریابی بنویسیم؟

چگونه یک بیان مسئله خوب برای انجام پایان نامه دکتری مدیریت بازرگانی گرایش بازاریابی بنویسیم؟

وقتی دانشجوی دوره دکتری در رشته مدیریت بازرگانی با هر گرایشی از جمله بازاریابی، یا گرایش‌های دیگر مثل گرایش‌های دولتی، بیمه، بانکداری و…، پس از انتخاب موضوع برای نوشتن پروپوزال اقدام می‌کند، اولین قدم «بیان مسئله» است. یعنی باید تشریح موضوع کنند و بگویند که چرا می‌خواهیم این کار را انجام دهیم و این رساله را با این موضوع پیش ببریم؟ هدف‌مان چیست؟ متغیرها کدامند؟ مؤلفه‌ها چیست؟ روابط چیست؟ شکاف تحقیق کجاست؟ و… .

در «بیان مسئله» عموماً اساتید دانشگاه‌های مختلف ائم از دانشگاه تهران، اصفهان، تبریز، مشهد و دیگر دانشگاه‌های معتبر، دو نظر متفاوت دارند.

بعضی می‌گویند در «بیان مسئله» محقق باید بیشتر از زبان خودش صحبت کند، یعنی بیان مسئله چیزی است که خودِ محقق با توجه به مشکلی که می‌خواهد از جامعه حل کند، یا جنبه‌های علمی یا کاربردی حیطه‌ای که می‌خواهد بپردازد، لازم است خودِ محقق توضیح دهد و کمتر از رفرنس‌های مختلف استفاده کند.

از طرف دیگر بعضی اساتید معتقدند که باید پیشینه تحقیق آورده شود، (یعنی تئوری‌ها نه مطالعات مختلف) و این که با رفرنس‌های مختلف مؤلفه‌ها را توضیح دهد و در عین حال تحلیلی هم از محقق داشته باشد و در آخر با توجه به جامعه آماری و شرکتی که قرار است کار کند، مشکل را برای آن‌ها هم توضیح دهد و نهایتاً به سوال اصلی یا مسئله اصلی برسد.

من فکر می‌کنم روش دوم درست‌تر باشد. یعنی با استفاده از مطالعات مختلف و رفرنس‌های جدیدی که می‌دهد، باید ببینیم در آن زمینه چه مطالعاتی انجام شده چه کسانی روی کدام بخش‌ها کار کردند. چون وقتی محقق نداند که در مورد آن موضوع چه کارهایی انجام شده و الان مشکل اصلی چیست، اصلاً نمی‌تواند تحقیق را شروع کند. حتماً باید بداند که آخرین پیشرفت‌ها در زمینه تحقیق مورد نظر، کجاها بوده و از آن‌ها کمک بگیرد. حتی در موضوع خودش او را یک قدم پیش ببرد و مسئله را حل کند. وقتی موضوعی انتخاب می‌شود قرار نیست به تمام جنبه‌های آن مسئله پرداخته شود. محقق می‌تواند در یک حیطه کوچکی از آن مسئله، بسیار با کیفیت کار کند و یک رساله مدیریت خیلی خوب ارائه دهد.

رشته‌های مدیریت بسیار کاربردی هستند، گرایش‌هایی مثل رفتار سازمانی، مدیریت تحقیق و توسعه، مدیریت منابع انسانی، بازاریابی، تصمیم گیری و خط مشی گذاری عمومی، استراتژی‌های صنعتی، این‌ها می‌تواند موضوعات کاربردی داشته باشد و دارای بیان مسئله خیلی خوب برای سازمان‌ها، کارخانه‌ها، شرکت‌ها و برای طیف وسیعی از نهادها نوشته شود که بگویند این مشکل وجود دارد و من می‌خواهم این جنبه از کار را دست بگیرم و آن را حل کنم.

معمولاً در گرایش‌های مدیریت بازرگانی مانند بازاریابی، رساله‌های دکتری، روش تحقیق کیفی و کمّی وجود دارد، بخش اول کیفی با خبرگان تحقیق انجام خواهد شد، با رویکردهای کیفی کدگذاری می‌شود. چه گرندد تئوری باشد، چه تحلیل مضمون باشد، چه تحلیل تم باشد. چه تحلیل محتوای کیفی ساده، در بخش کیفی با خبرگان است که معمولاً از مدیران ارشد سازمان مربوطه یا اساتید دانشگاه انجام می‌شود. در بخش کمی، چه برای اعتبار سنجی و چه برای سنخیت سنجی به روش مدرن، از آن شرکت یا سازمان دارای مشکل، می‌توانیم کارشناسان را انتخاب کرده و با پرسشنامه کمّی، کار خود را در بخش کمّی پیش ببریم.

بنابراین برای نوشتن «بیان مسئله» ابتدا یک مقدمه که در مورد موضوع بسیار عمومی توضیح داده می‌شود و بعد از آن، بیشتر متغیر وابسته اهمیت پیدا می‌کند و شروع کار باید با بیان متغیر وابسته باشد و از آن به متغیر مستقل برسیم. بنابراین دانشجو نباید به ترتیب عمل کند و از متغیر مستقل بنویسد و بعد وابسته را توضیح دهد. ابتدا از متغیر وابسته شروع می‌کند. این که چه چیزهایی روی آن اثر دارند و یک طوری از متغیر عملی به متغیر مستقل برسد.

حتماً در انتهای «بیان مسئله» که حدوداً بین ۲، ۳ و یا ۴ صفحه خواهد بود (نه خیلی کوتاه ۱ یا ۵/۱ صفحه، نه خیلی بلند مثلاً ۱۰ صفحه) باید مشکل سازمان را در آن حیطه بیان کند و بگوید که سازمان از قائده مستثنی نیست و دارای این مشکل است و ما می‌خواهیم به این شکل این موضوع را در آن به کار ببریم.

بیان مسئله خوب، به تنهایی می‌تواند گره از کار باز کند و به اهداف ختم شود. اگر واقعاً بدونیم مشکل کجا هست و برنامه چیست، به راحتی می‌توانیم اهداف را بنویسیم و به راحتی می‌تواند به دانشجو کمک کند که بعد از نوشتن بیان مسئله اهدافشان را بلافاصله بعد از بیان مسئله به راحتی بیان کنند.